آموزش، نگرشي نو به مديريت

در تاييد پژوهش هاي لوين، گروه پژوهشي دانشگاه كلمبيا اظهار داشتند آموزش هاي دوره اي و كوتاه مدت راهكار مناسبي جهت آگاهي و تسلط مديران بر وظايف و مسئوليت ها بوده و به اين ترتيب مديريت از ديدگاهي ديگر بررسي خواهد شد.آشنايي با تجربيات مديران موفق، مطالعات موردي، آموزش هاي عملي و... راهكارهاي مناسب ديگري جهت سطح ارتقاي آگاهي مديران است. اين آموزش ها به ويژه اگر در جهت شناسايي كمبودها و نواقص با ارايه راهكارهايي جهت رفع نواقص همراه باشد، نتايج به مراتب بهتري را به دنبال خواهد داشت.

آشنايي با پيشينه دانش آموزان

مطالعه پرونده تحصيلي دانش آموزان و از همه مهم تر اطلاع از وضعيت اجتماعي اقتصادي(Socioeconomic ياSES ) وفرهنگي خانواده هر يك از دانش  آموزان از وظايف اصلي مديران مدارس است؛ چرا كه به عقيده پژوهشگران ساختار اجتماعي _ اقتصادي و فرهنگي خانواده ها تأثير مستقيمي بر روند آموزشي _ پرورشي دانش آموزان داشته و پژوهشگران از آن به عنوان زيربناي آموزشي _ پرورشي كودكان ياد مي كنند. نحوه  ارتباط والدين با فرزندان و والدين با اولياي مدرسه مي تواند ترغيب كننده يا سركوب كننده بوده و كودكان را به شكست يا موفقيت تحصيلي رهنمون كند.

مديران موفق با طراحي برنامه هايي چون؛ نظارت دقيق بر روند تحصيلي دانش آموزان در مدرسه و منزل با همكاري والدين و آموزگاران؛ اجراي برنامه هاي آموزشي براي والدين حتي اجراي برنامه هاي سوادآموزي براي والدين كم سواد يا بي سواد؛ حمايت هاي فرهنگي و اجتماعي _ اقتصادي به ويژه  براي خانواده هاي پايين اجتماع؛ برگزاري برنامه ها و جلسه هاي مشاوره براي والدين و... كمبودها را جبران كرده و گام هاي مثبتي را جهت موفقيت تحصيلي دانش آموزان برمي دارند.

بهبود شرايط آموزشي _ رفاهي مدرسه

شرايط و ساختار آموزشي _ رفاهي مدرسه بر دانش آموزان و روند فراگيري آنها بسيار مؤثر است.

يكي از شاخص هاي مورد بحث تعداد دانش آموزان هر كلاس به ويژه در دوره ابتدايي است. به طوري كه حداكثر تعداد دانش آموزان دوره ابتدايي در هر مدرسه بايد بين ۳۰۰ تا ۲۵۰ نفر باشد كه اين تعداد در دوره هاي راهنمايي و دبيرستان (اين دوره ها در اروپا و آمريكا يك دوره آموزشي مستقل محسوب مي شود) بايد حداكثر بين ۷۰۰ تا ۶۰۰ نفر باشد.

هر چند مسأله كاهش تعداد دانش آموزان دوره هاي گوناگون تحصيلي (تمركززدايي مقطعي) از يك دهه پيش در همه كشورها بويژه كشورهاي آسيايي، آمريكاي لاتين، آفريقا و بعضي از مدارس اروپا آغاز شده است، اما موارد بسياري از نقض اين قانون ديده مي شود.

تصميم گيري آزادانه _ با مشورت و نه اعمال زور مدير_ آموزگار و استقلال او در انجام امور نيز عاملي جهت افزايش صداقت در كار، افزايش پتانسيل هاي مهارتي_آموزشي، رضايت و خشنودي آموزگار و در نهايت ارتقاي سطح آموزشي و موفقيت دانش آموزان است؛ برقراري تعادل ميان دانش آموزان به ويژه از جهت فرهنگي و از بين بردن وضعيت نامطلوب «چند فرهنگي» (cllulticulturalism) از ديگر وظايف مديران و آموزگاران است كه تحقق اين امر حتي به صورت محدود در ساعات آموزشي و حضور دانش آموز در مدرسه ضروري و انكار ناپذير است. اختصاص زمان مناسب و برگزاري كلاس هاي آموزشي براي آموزگاران و آشنا كردن آنها با استانداردهاي آموزشي برتر، از ديگر راهكارهاي موفقيت در امر آموزش است. توجه به پيچيدگي هاي برنامه هاي گوناگون آموزشي، از ديگر ظرايفي است كه مديران بايد بتوانند با تسلط بر برنامه ها، بر اين مشكلات نيز فايق آيند؛ در واقع پيچيدگي ها كه لازمه بسياري از برنامه هاي كار است، نبايد بهانه اي براي گريز از اجراي اين برنامه ها باشد.

شرايط كلاس درس

بر طبق استاندارد، تعداد نفرات هر كلاس در دوره ابتدايي حداكثر تا ۱۵ نفر و در دوره دبيرستان حداكثر تا ۲۵ نفر است؛ اما نكته قابل توجه اهميت دادن به كيفيت آموزش و جلوگيري از سهل انگاري، به بهانه  تعداد اندك دانش آموزان است.كنترل كلاس درس بويژه در دوره هاي تحصيلي بالا، براي بسياري از آموزگاران و حتي مديران بسيار دشوار و پر اهميت است و برقراري تعادل در تعداد دانش آموزان هر كلاس، روش مناسبي براي تسلط بر كلاس درس است.

تعداد اندك دانش آموزان، به آموزگار اجازه مي دهد تا به صورت اختصاصي به تكاليف و مشكلات درسي هر يك از دانش آموزان رسيدگي كرده و آموزش به نحو احسن انجام شود.

هر چند بسياري از پژوهشگران، فعاليت هاي گروهي را شيوه اي مناسب جهت تسريع روند آموزش مي دانند، اما اين شيوه تا زماني كارا است كه آموزش متمركز و مفيد به بهانه فعاليت گروهي، فراموش نشده و آموزش صحيح و دقيق در سايه فعاليت گروهي قرار نگيرد. غناي معلومات دانش آموزان به ويژه به صورت عدم تمركز بر مورد درسي خاص بسيار حائز اهميت است، به اين معني كه تسلط دانش آموز بر روي همه موارد درسي، حتي به صورت متوسط مهم تر از مهارت ويژه وي بر روي يك يا چند مورد درسي است؛ بنابراين بايد به آموزش هماهنگ دروس همت گماشت.

و كلام پاياني

براساس آن چه در اين پژوهش به آن اشاره شد، مديران مدارس و ديگر سياست گذاران آموزشي موظفند با انتخاب نگرشي جامع، كارا و آينده نگر نيازهاي آموزشي دانش آموزان را به بهترين نحو پاسخگو باشند.

مديران موفق با توانايي ويژه خود در كنترل و رهبري برنامه هاي آموزشي، مي توانند اهداف از پيش تعيين شده برنامه ها را تحقق ببخشند. اصلاح نگرش ها، تشكيل ساختارهاي جديد و كارآمد آموزشي، اصلاح ساختارهاي آموزشي قديمي و... راهي جهت توسعه فرهنگ و آموزش و پرورش جوامع است.

دوم، روش مبتنی سرسختی، لجاجت و تسلط جویی است. در این روش فرد، مذاکره را به عنوان یک جدال در نظر می گیرد که باید به هر قیمت در آن پیروز شود. او در این راه، سرسختی، فشار و حتی تهدید را مجاز می شمارد، لیکن این روش در صورت به نتیجه رسیدن، باعث لطمه خوردن به روابط و قطع رابطه دو طرف در اولین زمان ممکن می شود و چه بسا که طرف مقابل نیز از همین روش استفاده کند و در صورت پیروزی طرف مقابل، به فرد بازنده احساس یأس، استیصال، و خشم دست می دهد.

راه دیگری نیز وجود دارد که مبتنی بر اصول و بر پایه استراتژی «برنده-برنده» است. در این رویش، هر دو طرف می باید برنده مذاکره باشند. چنانچه هر یک از طرفین قصد پیروزی در مذاکره و شکست طرف مقابل را داشته باشد، مطابق با روش اصول عمل نکرده است، زیرا چنان مذاکره ای از پیش، محکوم به شکست است. در روش اصولی، هر جا که امکان دارد به دنبال منافع متقابل باشید و هر جا که منافع شما و طرفتان در تضاد قرار می گیرد، دنبال آن باشید که نتیجه و حاصل مذاکره شما مبتنی بر نوعی معیار و میزان منصفانه، و مستقل از اراده و خواست هر دو طرف باشد.

در ادامه، اصول اساسی ساده و بسیار مهم مذاکره موفق ارائه می شود که با در نظر گرفتن آن ها می توان، مذاکرات معقول تری انجام داد. به خاطر داشته باشد که مذاکره یک فن و هنر است، در نتیجه، زمان و چگونگی به کار گیری این اصول بسیار مهم است.

قبل از شرکت در مذاکره، اطلاعات لازم درباره موضوع مذاکره را جمع آوری کنید. این اطلاعات می تواند شامل نکات تخصصی در مورد موضوع مذاکره، امکانات و محدودیت های خود و طرف مقابل و هر نوع اطلاعات مفید دیگری باشد که به شما کمک می کند با دیدی باز و آینده نگرانه مذاکره کنید.

از دیدگاههای کارشناسی استفاده کنید. در تکمیل اصل اول باید گفت، همه کس نمی تواند در همه زمینه ها نظر بدهد و اطلاعات را تحلیل کند، لذا بهتر است بسته به موضوع مذاکره و از نظرات کارشناسی و با حضور کارشناسان بعنوان مشاور استفاده کنیم.

پیش از حضور در مذاکره به راه حل های گوناگون فکر کنید تا اگر بر سر موضوعی توافق شد، راه حل های دیگری که معقول نیز هستند، در دسترس باشند. این راه حل ها به تصمیم گیری سریع تر و بهتر در جلسه مذاکره کمک می کنند.

بکوشید در صورت امکان از مسائل عینی در مذاکره استفاده کنید تا مذاکره بر مبنای استانداردهای علمی و عینی پیش رود. برای این منظور، پیش از شروع جلسه، ضمن جمع آوری اطلاعات، استانداردهای علمی و آمار و اطلاعات مورد وثوق را شناسایی کنید تا در جلسه از آنها  بهره ببرید. بدین ترتیب، طرف متقابل به دلیل ملاحظه ملاک های بی طرفانه، مقاومت نخواهد داشت و توافق، مطلوب تر و سریع تر حاصل می شود.

طی مذاکره، از مسائل آسان که توافق روی آنها راحت تر و سریع تر حاصل می شود، شروع کنید و به تدریج به سمت مسائل پیچیده بروید. شاید برایتان جالب باشد که حتی احوالپرسی اولیه و بیان نکاتی مانند هوا امروز چه قدر آلوده است یا ترافیک امروز خیلی سنگین بود، شروع مذاکره همراه با موافقت های اولیه است که در همین حد هم بسیار تأثیر گذارند.

به خصوصیات روانی طرف مذاکره توجه کنید. مطابق یک تقسیم بندی، افراد سمعی، بصری یا لمسی هستند. به طور مختصر، افراد سمعی دوست دارند، مفصل بشنوند و مفصل بگویند. افراد بصری کوتاه می گویند، اما موقعیت را بازسازی می کنند و از طرف مقابل هم همین انتظار را دارند. و افراد لمسی در عین کوتاه سخن گفتن، با احساس حرف می زنند و طرفشان نیز باید این گونه باشد.

اول شما با سوال خود بحث را شروع کنید. این امر باعث می شود بتوانید جریان بحث را هدایت کنید و پیش ببرید.

خواسته های خود را صریح بگویید و اجازه ندهید رودربایستی، تعارف، تهدید و یا هر عامل دیگری باعث شود، بخشی از مسائل ناگفته بمانند.

خواسته های طرف مقابلتان را نیز کاملاً بشنوید و به حق بدانید، زیرا همان طور که قبلاً گفته شد، قرار نیست فقط یک طرف پیروز میدان باشد.

در ادامه بند قبل، باید در نظر داشته باشید که با مسئله روبرو شوید، نه با خود، یعنی متوجه باشیم که پیش فرض ها و پیش داوری های ما در مورد افراد، بر فرآیند مذاکره اثر منفی نگذارند (انظر الی ما قال و لا تنظر الی من قال).

اجازه دهید، طرفتان ناراحتی خود را نشان دهد، ممکن است او به دلیل احترام، ترس، کمرویی و یا عوامل دیگری، از روند مذاکره راضی نباشد و آن را عنوان نکند. در این صورت، اگر فضای مناسبی برای اظهار نظرات طرف مقابل فراهم نسازیم، اعتراض او از بین نمی رود، بلکه پوشیده می ماند و در آینده به نحو دیگری خود را نشان خواهد داد که صد البته، عوارض بسیاری خواهد داشت. پس لازم است اجازه دهیم، افراد، هر گونه اعتراضی را در همان جلسه مذاکره ابراز کنند.

طی مذاکره، سوال کنید و به دقت به پاسخ ها گوش بسپارید تا نشان دهید که به مطالب اهمیت می دهید، انسان دقیقی هستید و شخصیت طرف برایتان محترم است.

مذاکره، مجادله و محاکمه نیست، پس عصبانی و احساساتی نشوید و با کنترل کامل، بحث را پیش ببرید.

گاهی سخنان طرف را تکرار کنید تا نشان دهید، خوب دقت می کنید و مطالب را خوب فهمیده اید.

خود را به جای طرف مذاکره بگذارید و بکوشید او را درک کنید. در این صورت منافع و خواسته های او را محترم شمرده اید.

یادداشت بردارید. این کار، توجه شما را به مباحث و طرف مقابل نشان می دهد.

مواضع طرف مقابل را با قاطعیت رد نکنید. چه بسا شما در اشتباه هستید. در صورتی که طرفتان را به نوعی سرزنش کنید یا با قاطعیت حرف هایش را رد کنید، او را به سمت لجبازی و مقابله به مثل می کشانید.

تا حد امکان، روبروی هم ننشینید و سعی کنید کنار هم قرار بگیرید، زیرا روبروی هم نشستن، معنی ضمنی تعارض و مقابله را می دهد.

سریع پاسخ ندهید. بگویید، بگذارید کمی فکر کنم. این نکته نشان می دهد که شما انسان عجولی نیستید، با دقت وتأمل نظر می دهید و در نظرات خود ثابت قدم هستید. این امر در طرف مقابل نسبت به شما اعتماد و احترام پدید می آورد.

خواسته های خود را کمی بالاتر بگویید و پرداخت را کمی کم تر. این بدان علت است که انسان ذاتاً منفعت خواه است و اگر بتواند تخفیف بگیرد، بیش تر راضی می شود. شما با کمی کوتاه آمدن می توانید طرف را راضی سازید.

گاه مشاهده می شود:

برخی از معلمان، دانش آموزان خاطی و آنان را که به دلایلی، در انجام وظایف خود کوتاهی کرده اند، از کلاس درس بیرون می کنند.

مدیر مدرسه ای، معلمی را که در زمینه تدریس یا کلاس داری با مشکل مواجه است، در اختیار منطقه آموزشی قرار می دهد.

مدیر مدرسه ای در پاسخ به ولی دانش آموزی که برای ثبت نام مراجعه کرده است، می گوید جا نداریم.

همه این کارها یک راه حل است. اما آیا می توان گفت که بهترین راه حل است؟ شاید راحت ترین و ساده ترین راه باشد، اما به یقین، بهترین نیست. به طور کلی، بهترین راه حل وجود ندارد و می توان راه های متفاوتی برای حل یک مشکل ارائه داد. بنابراین، مدیر مدرسه باید پس از بررسی های لازم، یک روش علمی و منطقی ارائه کند. برای مثال، معلمان می توانند با تشکیل گروه ها و انتخاب سرگروه های علمی و گروه های کاری از بین دانش آموزان و جلب حمایت فکری والدین و انتخاب دانش آموزان ساعی و تلاشگر، درصد دانش آموزانی را که در انجام تکالیف و شرح وظایف خویش کوتاهی می کنند، کاهش دهند.

مدیر مدرسه می تواندبا فعال کردن گروه های آموزشی در مدرسه، نظارت و راهنمایی به جای بازرسی، جلب اطمینان معلمان، برگزاری جلسات آموزشی گروهی، ارائه تجارب معلمان موفق و نشان دادن کار این معلمان در زمینه کلاس داری و روش های تدریس، به اصلاح معلمی که احیاناً در کار خود دچار نقص است، بپردازد.

مدیر مدرسه می تواند ولی دانش آموز را با دلایلی منطقی قانع کند و راهنمایی های لازم برای ثبت نام فرزند او ارائه دهد. مدیر موفق، مدیری است که در چهره دانش آموز، چهره فرزند خویش را ببیند.

همه این راه حل های پیشنهادی، ظاهراً سخت تر از راه حل های به اصطلاح ساده است. اما از یک فرآیند منطقی و علمی تبعیت می کند. مدیران مدارس موفق می دانند که:

همه افراد در زندگی دائما مشغول مذاکره هستند. شما نیز به عنوان یک مدیر، با معلمان مدرسه درباره برنامه ریزی برای مدرسه و با مشکلات صنفی معلمان مذاکره می کنید، با مدیران رده بالاتر نیز در مورد گرفتن امکانات برای مدرسه مذاکره می کنید، با دانش آموزان و والدین آن ها بر سر موضوعات آموزشی، پرورشی، مالی و... مذاکره می کنید و در بسیاری موارد دیگر که هر کس هر روزه با آن ها مواجه است، مذاکره ضرورت می یابد.

هر قدر دامنه زندگی اجتماعی وسیع تر می شود، ارتباطات متنوع تر و پیچیده تر می گردند و به تبع آن، مذاکره درباره این ارتباطات متنوع و پیچیده، سخت تر و مشکل تر می شود. این جریان رشد و تنوع ارتباطات و پیچیدگی آن ها، ایجاب می کند که توانمندی و مهارت در مذاکره را بیش از شما بیش از پیش فرا بگیریم و بر آن مسلط شویم.

شما به عنوان مدیر آموزشی، در سال های آینده به برقراری ارتباطات وسیع تری با بخش های گوناگون داخل و خارج از آموزش و پرورش نیازمند هستید، مراکزی مانند دانشگاهها، شهرداری ها، بانک ها، بنیادها، شرکت ها، انجمن ها و بسیاری مراکز دیگر که برقراری ارتباط موثر با هر کدام و رسیدن به توافق در مورد مسائل مربوط به هر یک، دست یافتن به مهارتهای مذاکره را ضروری تر می نماید.

مردم هر گاه در موقعیت مذاکره قرار می گیرند، معمولاً دو روش مذاکره را انتخاب می کنند: اول روش مبتنی بر تأمل و نرم خویی که طی آن از برخوردهای شخصی پرهیز می کنند و به سادگی امتیاز می دهند تا راه رسیدن به توافق را همواره سازند. در این روش به دنبال رسیدن به توافق از راهی دوستانه هستند، اگر بازنده شوند، اغلب خود را در وضعی می بینند که از نرم خویی آنان سوء استفاده شده است و در نهایت، در دل احساس مغیون شدن می کنند.